در آستانه دوره جديد قوه قضائيه، انديشه تنظيم و تدوين پنج ساله را بايد به فال نيك گرفت. زيرا برنامه ريزي انديشمندانه دست مايه اصلي حركت صحيح در عرصه اجرا هوشمندانه خواهد بود.اين مهم وقتي قابل تحقق است كه در تدوين برنامه، سرمايه گذاري شايسته به عمل آيد و از سويي مجريان بايد ملزم به رعايت مدلول برنامه باشند. چنانچه اين الزام براي صاحبان كرسي اجرا و تصميم گيري مرعي نباشد، برنامه ريزي امر عبثي خواهد بود.

نكته ديگر اين كه نتيجه برنامه ريزي بايد قابل تحقق باشد و با توجه به استعدادهاي بالقوه و بالفعل و امكانات موجود تنظيم شود. بلند پروازي نوشتاري فقط موقع قرائت شايد تحسين برانگيز باشد اما در صحنه عمل بروز و ظهوري نخواهد داشت. غير از ضرورت وجود قوه عاقله و آگاه به امر قضا در دادگستري در رأس برنامه ريزي، دستگاه كنترل كننده و ارزياب نيز بايد حاكم بر برنامه ريزي باشد، كه به طور مدام بر روند برنامه نظارت كند تا اگر در مقام اجرا تغيير يا تقويتي بايد انجام شود به موقع اين اقدام صورت گيرد. زيرا نتيجه نهايي وقتي تحقق خواهد پذيرفت و اين وسيله زماني به حركت در مي آيد كه هيچ مشكلي در آن وجود نداشته باشد كوچك ترين نقص موجب كندي حركت ماشين دادگستري به مقصد گسترش عدالت خواهد شد. تحقق نتيجه همان است كه مقام معظم رهبري در ديدار امسال بر آن تأكيد كردند؛«ملموس شدن عدالت براي مردم».

بخش هاي مهم آموزش، نظارتي، مديريتي و خلاصه همه بخش ها بايد معين قاضي و دادرس محكمه باشند كه با دسترسي به همه امكانات لازم اين تمناي پرطرفدار (عدالت) را در صحنه دادگاه و قضاوت، در انشاي رأي و اجراي حكم متجلي سازد.از عدالت به عنوان ارزشي بدون قيد ياد مي شود. جامعه از قوه قضائيه به اقتضاي مسؤوليت هايش عدالت را خواهان است و معشوق فطري خود را در قد و قامت عدليه مي بيند.

به قول يكي از بزرگان تمايل ما به عدالت شايد به اين سبب ايجاد شده كه اگر به عدالت الهي دسترسي نداريم چهره خاكي آن را از دست ندهيم.اين كلام از پرچمدار توحيد است، از كسي كه سعادت و جاودانگي را در عشق به حق و پيروي از اسلام مي داند. اگر ايشان فرموده اند حكومت با كفر سازگارتر است تا با ظلم كنايه از اين است كه هدف اصلي اسلام نيز اقامه عدل است. مقصود از ارسال رسل و انزال كتب «ليقوم الناس بالقسط» است تا مردمان بر سر عدل ايستند و برپايه عدل و داد زندگي كنند و روشن است كه همه  چيز در سايه عدل جاي دارد و در سايه عدل بدست مي آيد، نماز نيز در جامعه عادل خوانده خواهد شد، از محمدبن عبداله حميري شاعر شيعي نقل مي كنند كه نماز در غير حكومت عادل نماز نيست. گورويچ ـ جامعه شناس فرانسوي ـ  در تعريف حقوق مي گويد؛«كوششي كه براي تحقق عدالت در چهارچوب جامعه عيني انجام مي شود».

نكته اي كه در تحقق عدالت ماهوي مهم است فهم صحيح عدالت است. زيرا چهره عدالت همانند نيكي و نظم و حقيقت در هاله اي از ابهام است و تنها به خاصان رخ مي نماياند. براي دستيابي بدان بايد پاك شد و سپس ديده بر آن پاك انداخت و الا گاه حق و حقيقت بنام عدالت ذبح مي شود. ما در برنامه ريزي نبايد بدنبال تعريف لفظي عدالت باشيم و در گير و دار نقل و تبيين شرح الاسمي آن در جا بزنيم. عدل عبارت است از نهادن هر چيز بجاي سزاوار آن، يا فضيلتي كه به حكم آن بايد به هركس آن چه حق اوست داد يا نظامي است كه برتري منافع قابل احترام را تأمين مي كند، حكم عدالت را بايد از مجموع شرايط استخراج كرد به تعبير شيخ اعظم «انها كيفية نفسانية باعثة علي ملازم التقوي او عليها مع المروه» ايشان دو مفهوم تقوي و مروت را لازمه عدالت مي داند.

دادرسان، هنرمندان تميز عدالت از ظلم و تواناترين حاميان اين ارزشها هستند. اجراي عدالت هدف نهايي حقوق است؛ به قول «كانت» كه از او به عنوان بزرگ ترين حكيم پشتيبان نظم و آزادي نام مي برند؛«اگر عدالتي نباشد زندگي به زحمتش نمي ارزد». انتظار عدالت از دستگاه قضايي توقع به حقي است. قانونگذار و ضابطين و... دستيار قضات در تحقق اين ارزش هستند.

در چشم انداز پيشنهادي برنامه 5 ساله افزايش دسترسي به عدالت به عنوان يك هدف كلان مطرح شده است؛ اين قلم قصد دارد در آينده نكاتي را كه ضرورت دارد در مقام برنامه ريزي بدان توجه شود را يادآور شود. اجازه مي خواهم اين يادداشت را در خصوص دسترسي به عدالت به يكي از دستورالعمل هاي حكومتي قتيل عدالت ـ امام مؤمنان ـ ختم كنم. همه كساني كه صاحب مقامي هستند و با نام و شعار عدالت بر آن جايگاه تكيه زده اند و به قول آن كاتب فرزانه مي خواهند بدانند خشتي كه مي نهند بر در مسجد است يا ميخانه و امانتي كه بر دست دارند يار شاطر است يا بار خاطر ايشان را به قرائت دوباره آن دعوت مي كنم؛

1ـ بخشي از وقت خويش را به اشخاص نيازمند و شاكي (ستمديده) اختصاص ده و دربست آماده رسيدگي بركار آنان شو.

2ـ در جايي عمومي كه همه، حتي ضعيفان و ناتوانان بتوانند مراجعه كنند بنشين و در اين مجلس كه براي خشنودي خداي خود كه تو را آفريده است و به اين مقام رسانده كه كار خلق بدست تو افتاده است، در برابر مردم تواضع كن.

3ـ هنگام ملاقات مستقيم با مردم همه مأموران مسلح و كارمندان دولتي و پاسداران خود را از مردم دور ساز به طوري كه مزاحم احدي نباشند تا هركس بتواند بي هيچ ترس و پروايي حرف دل خود را بزند، زيرا كه من بارها از پيامبر خدا شنيدم كه مي فرمود مردمي كه ضعيف در ميان آنان نتواند بي ترس و لرز حق خود را از قومي بگيرد هيچ ارزشي نمي تواند داشت.

4ـ تحمل؛ اگر از برخي درشتي ديدي يا كسي از آن شاكيان و ستمديدگان و گرفتاران به خوبي سخن گفتن نمي دانست و الفاظ مناسب يا روشن به كار نمي برد تحمل كن و روي خود مياور.

5ـ به هنگام گره گشايي از كار مردم سر سوزني بدخلقي و تكبر نكن تا خداوند درهاي رحمت خويش را به روي تو بگشايد و پاداش طاعت تو را به تو ارزاني دارد.

6ـ چون خواستي چيزي به كسي بدهي با خونسردي و احترام ببخش تا بر او گوارا باشد و اگر نشد يا مصلحت نبود كه خواسته كسي را برآورده سازي با مهرباني و عذرخواهي رد كن.