عدالت، هيچ قيدي ندارد

چندی پیش همایش سراسری قضات دادگستری استان تهران با حضور رئیس محترم قوه‌قضائیه برگزار شد. در این همایش، رئیس‌كل محترم دادگستری استان تهران مطالبی را ایراد نمودند كه به لحاظ اهمیت آن، یادداشت سردبیر این شماره را به اظهارات ایشان اختصاص داده‌ایم.

پروردگار متعال را شاكرم كه در آستانه پايان سال 87‌‌ ، بنده را به اين توفيق نايل فرمود تا در اين نشست كه آراسته به حضور ارزشمند زعيم دستگاه قضائي، حضرت آيت‌الله شاهرودي است، سپاس و تقدير قلبي خود را از سكانداران اصلي عرصه قضا عاصمه كشور يعني قضات و مديران به صورت مستقيم و رودررو اعلام دارم. بديهي است شركت رئيس محترم قوه قضائيه در اين جمع صميمي در واقع ارزش‌گذاري به تلاش‌هاي يك‌ساله مجموعه همكاران است كه از ايشان و مدعوين گرامي به خاطر اين حضور ارزشي سپاسگزارم.
عدالت و توسعه قضائي عنوان‌ همايش امروز ماست. اجازه مي‌خواهم با مقدمه‌اي كوتاه از اين عنوان عاريه گرفته و به استقبال گزارشي از عملكرد شما عزيزان بروم.
شيفتگان عدل گفته‌اند سرشت انسان به سوي عدالت تمايل دارد و پرهيز از بيدادگري در زمره نيازهاي فطري بشر است. عدالت سربرآورده از تاريخ رنج آدميان است كه به آن تسكين يافته‌اند و با آن مانوس. اگر انسان‌ها در طول قرون متمادي، خورشيد مظهر گرمي و درخشندگي را نماد عدالت دانسته‌اند، برگرفته از روح حقيقت‌جو و عدالت‌خواه آدميان بوده است كه در گستره تاريخ يك روز بر سنگ‌نبشته حمورابي ظهور مي‌كند و در زماني عدالت در هيبت مردي مجسم مي‌شود كه زبان در كام و شمشير از نيامش جز براي عدالت نمي‌جنبد.
تاريخ انقلاب اسلامي ايران كه سي سالگي آن را جشن گرفتيم در واقع ستيز با ظلم بود. همه انبيا و معلمان و اديبان و حكيمان بيش از هر چيز از ظلم ناليده‌اند اگر پيامبر اعظم حكومت را با كفر سازگار، ولي با ظلم در تعارض مي‌دانست كنايه از اين است كه هدف اصلي اسلام اقامه عدل و مبارزه با بي‌دادگري است با اين وصف ارزش حضور شما قضات در نظام جمهوري اسلامي بسيار مهم و بااهميت است. سهم شما عزيزان در نظام قضائي كشور فقط اين نيست كه مجري قانون باشيد ضابطين، هم قاطع‌تر و هم بهتر از قضات مي‌توانند قوانين را اجرا كنند كار اصلي حقوقدانان به ويژه قضات، سوق دادن قوانين به سوي عدالت است زيرا هدف نهايي از هر قانون و حقوقي اجراي عدالت است. قاضي به عنوان نيروي انديشمند و مامور اجراي عدالت اين تكليف را دارد كه در مقام اجراي قانون به روح هدايت‌كننده احكام توجه كند و همچون ماشيني بي‌تفاوت تنها به مدلول الفاظ قانون نينديشد.
گروهي نظم و عدالت را با هم مقايسه كرده‌اند اما بايد گفت ارزش نظم به خاطر اين است كه مقدمه اجراي عدالت باشد چون با بي‌نظمي هيچ عدالتي در جامعه مستقر نمي‌شود.
برخي عدالت را با آزادي و گاهي با برابري مقايسه مي‌كنند و نتيجه مي‌گيرند كه اين سه با هم برابرند اما آنچه مي‌توان در اين خصوص ذكر كرد اين است كه ترجيح هر يك از اينها به مانند ترجيح مولانا، سعدي و حافظ بر ديگري است با اين حال اگر مجبور به اين تقسيم‌بندي باشيم به نظر والاترين ارزش عدالت است ارزشي كه شما قضات عزيز با ذكر نامتان و حوزه كارتان اولين و آخرين توقعي كه مراجعين‌ به قلب و ذهنشان متبادر مي‌شود انتظار جلوه‌اي از جلوات محسوس اين ارزش وصف‌ناشدني است.
عرض كردم اگر روزي بنا بر نظام مرجحات، مجبور به اين ترجيح باشيم بايد گفت آزادي كه آن هم عطيه‌اي است الهي قيد و مرزهايي دارد و هيچ مكتبي بي‌بندوباري و آزادي مطلق را نمي‌پذيرد. گروه‌هايي هم كه به آزادي صرف روي آورده‌اند از نظر اخلاقي واكنش‌هاي منفي را در جهان برانگيخته‌اند. برابري هم همين وضع را دارد برابري بيش از حد ممكن، ضايع‌كننده خلاقيت‌ها و در نهايت به عدم عدالت مي‌انجامد اما هرچه عدالت قوي‌تر و شديدتر باشد مطلوب‌تر است. عدالت هيچ قيدي ندارد.
عدالت حاكم بر آزادي و برابري است. عدالت هرچه مطلق‌تر، زلال‌تر و كامل‌تر باشد بهتر است. ارزشي است، بدون قيد و غايت، و نهايت آمال و آرمان همه انسان‌هاست. شايد به دليل كششي كه به سوي حق تعالي داريم اين تمايل در ما ايجاد شده است كه اگر به عدالت الهي دسترسي نداريم چهره خاكي آن را از دست ندهيم گرچه به بهاي فدا كردن آزادي و برابري و حتي جانمان باشد كه قتل علي في محراب عبادته لشده عدله.
محكمه و دادرسي و قضاوت از ابتدا تا انتها بهترين و مقدس‌ترين آزمايشگاهي است كه عشق به عدالت در آن آموخته و تجربه مي‌شود. كار قضا همچون هر پيشه‌اي فرهنگ و عرف ويژه دارد كه به مرور پا گرفته و بايد گفت اخلاق قضائي، آرمان هر نظام قضائي است و عزيزان مهم‌ترين انتظار مردم از مجموعه ما و بيشترين گله‌مندي آنها از كمرنگ بودن اين آرمان است.
رئيس محترم قوه قضائيه
اگرچه رهبري معظم انقلاب اسلامي سال 87 را سال نوآوري و شكوفايي ناميده‌اند اما هر منصفي به اين امر معترف است كه با انتصاب جنابعالي، دستگاه قضا نوگرايي و ابداع و ابتكار را تجربه كرده و با تئوري‌هاي جديد همگام و همراه شده كه تا امروز نيز ادامه دارد. قضازدايي، حبس‌زدايي، حقوق شهروندي، ارتقا دانش و سطح آموزش، بهره‌گيري از تجربه‌هاي موفق دنيا، طرح بين‌المللي قضاي اسلامي، طرح رايزني قضائي ستاد حقوق بشر، ديدار مستقيم با مردم، ساماندهي زندان‌ها و بازداشتگاه‌هاي مختلف تحت مديريت واحد سازمان زندان‌ها، استفاده از فناوري‌هاي نو، تقابل انديشمندانه با مفاسد اقتصادي، شوراي قضائي استان، شوراي حفظ بيت‌المال، پيشگيري و بهداشت قضائي، احياء شجاعانه دادسرا و ايجاد محاكم تخصصي از جمله ابداعاتي است كه مي‌توان به آن اشاره كرد.
در پايان سال 87 دادگستري استان تهران به عنوان مهمترين بخش قضائي كشور از حيث كمي و كيفي شاهد شكوفايي و ثمردهي تئوري‌هاي تحول‌گرايانه بوده كه به اهم آن اشاره مي‌كنيم.

1 - در عرصه فناوري و اجراي طرح مكانيزه شدن بخش‌هاي ستادي و قضائي استان كه مشتمل بر 90 واحد قضائي شامل 512 شعبه محاكم بدوي، 55 شعبه تجديدنظر، 556 شعبه دادياري و بازپرسي است، آموزش ICDL و برنامه CMS به 9810 نفر از همكاران در سطح استان و تجهيز سخت‌افزاري و نرم‌افزاري طرح CMS 1 و 2 در كل استان به اجرا درآمده و آرشيو الكترونيكي در حال اقدام شايسته است.

2 - در بحث كاهش ورودي و كسر از موجودي و توجه به پرونده‌هاي مسن و قديمي، موجودي امروز استان تهران نسبت به شروع فعاليت مديريت حاضر دادگستري استان تهران به ميزان 20 درصد كاهش يافته است كه لازم است از همه قضات شريف اعم از داديار، بازپرس، دادرس، روساي شعب بدوي، تجديدنظر، كيفري استان و همكاران اداري سپاس خود را اعلام كه اگر نبود تلاش مضاعف اين عزيزان اين نتيجه قطعا حاصل نمي‌شد. قابل ذكر است وقتي صحبت از ميزان موجودي دادگستري استان تهران و كاهش 20 درصدي آن مي‌نماييم ميزان موجودي دادگستري استان تهران برابر بوده با مجموع آمار موجودي استان‌هاي اصفهان، كردستان، سيستان و بلوچستان، فارس، كرمان، لرستان، هرمزگان و قم.

3 - توجه به موضوع حقوق شهروندي و امور زندانيان با ايجاد معاونت امور زندانيان و ديدار رودرو با مردم و هم‌انديشي با ساير مديران موثر در قضا، ایجاد و تقویت شوراي حفظ بيت‌المال و شوراي قضائي استان، برگزاري 63 جلسه كميته حقوق شهروندي و 10 مورد بازديد مستقيم از كلانتري‌ها و بازداشتگاه‌ها در سال 87 و برگزاري ديدار مردمي مديران قضائي استان با مردم در غالب هفته‌ها.

4 - توجه به برنامه‌ريزي و ترويج تفكر منظم در همه واحدها و بخش‌ها و قابل سنجه و ارزيابي كردن عملكردهاي بخش‌هاي مختلف، با تنظيم برنامه اجرايي هرساله، توجه و دقت كيفي به بخش پرونده‌هاي نظارت ويژه، سالم‌سازي محيط قضائي و اداري با تدابير دور از جنجال بخش حفاظت و اطلاعات. تشويق همكاران ساعي و نيت حركت در جهت كيفي كردن امور در شوراهاي حل اختلاف استان تهران.

5 - بي‌هياهويي دادگستري و اجتناب از مسائل سياسي و احقاق حقوق افراد، گروه‌ها و نشريات و ترغيب قضات به انصاف قضائي مهمترين دستاورد چند سال اخير دستگاه قضا است كه پرونده‌هاي بسياري در اين خصوص را مي‌توان شاهد مثال آورد.

6 - حركت انديشمندانه و دور از هياهوي آموزش دادگستري استان تهران در بخش‌هاي مختلف، آموزش‌هاي عمومي، تخصصي و مردمي، ستودني است. آموزش 1050 نفر كارمند در 96 دوره و برگزاري 214 دوره آموزش‌هاي مختلف قضائي در 57 واحد قضائي گواه اين مدعاست. گرايش اعتماد شهروندان داخلي و خارجي و دانشگاهيان به سايت‌هاي سه‌گانه دادگستري و بازديد چهار ميليون و يكصد و هشتاد و دو هزار و چهارصد و سه نفر در امسال، مراجعه پنج هزار نفر به كلينيك حقوقي، مكاتبات قابل توجه ايرانيان خارج از كشور به صورت الكترونيكي گواه اين اعتماد مي‌باشد. البته اقدامات مهمي در بخش آموزش‌هاي عالي و تحليل آرا با همكاري اساتيد صاحب‌نام دانشگاهي در حال سرانجام است كه به فضل پروردگار عن‌قريب شاهد ثمرات اوليه آن خواهيم بود. بررسي عملكرد اين مجموعه، تاييد و تقدير حوزه معاون محترم اول و معاونت محترم آموزش قوه قضائيه تاكيد بر روند مطلوب اين مجموعه آرام و فعال دادگستري است.

7 - توجه به وصف عدالت‌گرايي در انتخاب مديران و پرهيز از جنجال و هرگونه هياهوي منفعلانه و بي‌طرفي در رسيدگي به پرونده‌ها و نظارت بر بقا و استمرار جريان عدالت در دادرسي با اصل عدم دخالت مديران و پرهيز از توصيه و سفارش‌هاي جناحي و گروهي.
در خاتمه صادقانه اعلام مي‌كنم اگر به توفيقي نائل شديم آن را مديون غاطبه قضات و كارمندان شريف مي‌دانم و اگر در اين مسير پرسنگلاخ با هدف بسط عدالت اشتباهاتي رخ داده تقصير خود مي‌دانم، كارهاي خوب به ثمر نشسته و مورد رضايت مردم را ما انجام داده‌ايم و كارهاي عالي غرورآفرين بخش قضاي پايتخت اسلام اموري است كه شما انجام داده‌ايد.
به اين دعا با زبان شما ختم كنم كه الهي كأني بنفسي واقفة بين يديك و قد اظلها حسن توكلي عليك فقلت ما انت اهله وتغمدتني بعفوك.
پروردگارا كوچه‌هاي تاريك روزهايمان را با چراغ نام تو روشن نگاه داشته‌ايم، تو را مي‌خوانيم بلندتر از هميشه، صدايت مي‌كنيم با رجاء جواب، و در خصوص تقصير و قصورهايمان اميدوار طلوع خورشيد بخشايشت هستيم. الهي در دل‌هاي ما جز بذر محبت مكار و بر جان‌هاي ما جز باران محبت مبار، الهي حجاب‌ها را از راه بردار و ما را به خود مگذار.